του Μάνου Λασκαράκη

Ο Τομ Ρομπινς είχε γράψει ότι η μυρωδιά είναι το 80% του έρωτα. Η δε επιστήμη λέει, πως η όσφρηση συνδέετε με τη μνήμη περισσότερο από κάθε άλλη αίσθηση. Και είναι η άτιμη η μνήμη μια «μάγισσα» που μπορεί στα καλά των καθουμένων σε γεμίσει συναισθήματα. Δεν είναι απαραίτητη βέβαια ούτε η λογοτεχνία ούτε η επιστήμη για να καταλάβει κανείς ότι η μυρωδιά είναι εκείνη που ξεσηκώνει τις αισθήσεις. Φτάνει να δει  δυο σκυλιά να ανταμώνουν στο δρόμο και να ανταλλάσσουν τις μυρωδιές τους πριν καλά – καλά κοιταχτούν στα μάτια.

Κι όμως είναι απ’ τις πιο υποτιμημένες αισθήσεις. Εκείνη που την άφησαν στο περιθώριο οι τέχνες.  Οι μουσικοί θα γράψουν άσματα για να γλυκάνουν τα αυτιά σου, οι ζωγράφοι θα φτιάξουν πίνακες για να σαγηνέψουν τα μάτια σου. Και μη μου πείτε πως ο τάδε σεφ είναι καλλιτέχνης γιατί το φαγητό που σας σερβίρει μοσχοβολάει. Να το φάτε θέλετε, όχι να το μυρίσετε. Η τέχνη του σεφ είναι να διεγείρει τους γευστικούς σας κάλυκες. Η μύτη απλά σας βοηθάει να πάρετε πρέφα που έχει καλό φαγητό, και όχι μόνο. Κάτι σαν σύστημα πλοήγησης.

Η μυρωδιά δεν είναι τέχνη από εκείνες που κοσμούν τις εκθέσεις και τα μουσεία. Είναι ένα μέσο. Για να βρεις, για να σε βρουν. Να θυμηθείς, να σε θυμηθούν. Αν μπεις σε ένα ασανσέρ, απ’ αυτά παίζουν και μουσική, ίσως απλά να σιγοτραγουδήσεις ένα στιχάκι. Αν κάποιος έχει ξεχάσει μέσα στο ασανσέρ την τσάντα του ή ένα φάκελο, θα αναρωτηθείς ποιος άτυχος τα παράτησε. Αν όμως κάποιος ή κάποια έχει «αφήσει» μέσα το άρωμά του/της, θα σπάσεις το κεφάλι σου να θυμηθείς αν το αναγνωρίζεις, ποιος ή ποια το φορούσε κάποτε και τι σήμαινε για σένα. Δεν υπάρχει πια παρόν στο λογισμό σου, μόνο παρελθόν.

Λίγο σαν τα σκυλιά είμαστε και οι άνθρωποι. Πιο διακριτικοί βέβαια. Δε θα χώσουμε τη μούρη μας στις γωνιές του ασανσέρ, ούτε θα αλλάξουμε την πορεία μας κατά μεσής του δρόμου χάριν ενός αρώματος. Θα μείνουμε στην ευθεία μας κι όρθιοι. Έτσι μας επιτάσσει το καταστατικό της αστικής, κοινωνικής ζωής. Δεν θα χάσουμε όμως την ευκαιρία να γίνουμε κι εμείς οι «κράχτες», ένα δέλεαρ αποπροσανατολισμού των άλλων. Πώς; Ψωνίζοντας είδη από τη βιομηχανία των αρωμάτων. Δεν είναι είδος πολυτελείας τα αρώματα. Σκεφτείτε πως αν δεν ανάβλυζε αρώματα η γύρη δεν θα άρεσε στις μέλισσες. Αν οι μέλισσες άλλαζαν διατροφή θα εξαφανίζονταν η βλάστηση. Και χωρίς χλωρίδα δεν θα υπήρχε στη Γη πανίδα.

Αν κάνεις μια βόλτα λίγο έξω απ’ την κέντρο της πόλης αυτές τις μέρες, εκεί που το πράσινο υπερτερεί του τσιμέντου, καταλαβαίνεις πως μπήκε η άνοιξη. Κανονικά πια, και όχι τύπου φάρσας, σαν εκείνες που μας κάνουν κάθε χρόνο οι αμυγδαλιές. Η άνοιξη δεν είναι κάτι που βλέπεις αναρτημένο στα κλαριά των δέντρων, αλλά κάτι που νιώθεις να τρυπώνει μέσα στις νευρικές απολήξεις της μύτης σου. Η άνοιξη είναι ένα συνονθύλευμα από πτητικά μόρια. Πώς βγαίνουν οι γειτόνισσες στα μπαλκόνια και τινάζουν τα χαλιά μετά το τέλος του χειμώνα, έτσι και η φύση θαρρείς και τινάζει κάθε άνοιξη τα δικά της «χαλιά», κι όλη η «σκόνη» της σου έρχεται στη μούρη.

Κι όταν οι πρώτες θερμές ακτίνες του Ήλιου ακουμπήσουν επάνω στα χειμωνιάτικα ακόμα ρούχα σου, βαραίνουν και βρίσκεις την ευκαιρία να τα ξεφορτωθείς. Ντύνεσαι πιο ανάλαφρα, κι ίσως λίγο πιο τολμηρά απ’ ό,τι σε παίρνει, κι αφήνεις την ανοιξιάτικη αύρα να σε τυλίξει το δέρμα. Και είναι τότε που η όσφρηση, παρέα με το γαργαλητό της άγουρης ακόμα ζέστης, σου σκαλίζουν τη μνήμη και ξεπετάγονται από μέσα αναμνήσεις – μόνο ευχάριστες. Ανοιξιάτικες εκδρομές, καλοκαιρινές διακοπές, έρωτες, ανεμελιά.

Τώρα επιτρέψτε μου γυρίσω σελίδα. Γιατί τις περασμένες ημέρες φύτρωσαν γύρω μας και κάτι άλλα «λουλούδια» – πολιτικά.  Ίσως είναι η ιδανική εποχή για να πλασαριστούνε. Τώρα που οι αισθήσεις είναι οξυμένες και οι καρδιές ανοιχτές. Μαζεύτηκαν λοιπόν τα τοτέμ της εξωκοινοβουλευτικής ακροδεξιάς και βάφτισαν τη νέα τους παρέα: «Εθνική Ενότητα», αυτό είναι το ένα μας λουλούδι. Η πρώτη λεξούλα προς δημιουργία συγκινήσεων, εθνικών κατά βάση, και η δεύτερη προσκλητήριο: μαζευτείτε να συγκινηθούμε. Οι συγκινήσεις βέβαια, τέτοιου είδους σχημάτων, δεν έχουν μόνο θετικό πρόσημο, αλλά, αντίκρυ κι ένα αρνητικό.  Καλή η Ελλάδας μας, δεν λέω, αλλά μια μισαλλοδοξία διέκρινα στα συμφραζόμενά τους για κάθε τι μη «Ελληνικό». Το «πας μη Έλλην βάρβαρος» δεν είναι πια επίκαιρο. Μας ξεπέρασαν οι «βάρβαροι» δυστυχώς. Ακολουθούμε πια καταϊδρωμένοι με τα δανεικά τους για καύσιμα.

Θυμήθηκα τώρα την «Πολιτική Άνοιξη». Το θυμάστε το κόμμα αυτό; Καλοκαίρι του 93, μήνα Ιούνιο το είχε ιδρύσει ο Σαμαράς, για ξεκάρφωμα ίσως. Κι εκείνος τα εθνικά μας ένστικτα ήθελε να αφυπνίσει, τότε που το μακεδονικό ήταν στα γεννητούρια του. Κατάφερε και μπήκε στη βουλή τότε ο Σαμαράς, αλλά ο δικομματισμός παρέμεινε αταλάντευτος.

Ο Σαμαράς τότε πουλούσε Άνοιξή και είκοσι χρόνια αργότερα την πάτησε από μια Ελπίδα. Αχ, αυτή η πλανεύτρα η Ελπίδα. Σαν ανεμοστρόβιλος ήρθε, φουριόζα, μάζεψε τους ψήφους στη δύνη του και σκόρπισε τον δικομματισμό πέρα και δώθε.  Και τι άφησέ πίσω του; Κάτι σε φθινόπωρο ή χειμώνα. Σαν να έχεις κλείσει ταξίδι από ένα πρακτορείο, σου έχουνε τάξει γαλαζοπράσινες ακτές και καθαρούς ουρανούς, και σαν φτάσεις στον προορισμό σου σε λούζει η βροχή και η λάσπη.

Προ λίγων ημερών φύτρωσε και ένα άλλο λουλούδι. Η «Πλεύση Ελευθερίας». Της αγαπημένης μας Ζωής. Το άργησε, είναι αλήθεια. Περίμενε κι αυτή την άνοιξη. Αναρωτιέμαι όμως προς τα πού πλέει η κυρία πρόεδρος και πόση ελευθερία έχει στο κατάστρωμά της, όταν το μόνο πράγμα που έχουμε να θυμόμαστε απ’ αυτή είναι η κατάχρηση εξουσίας, μέσα κι έξω απ’ τα τείχη της βουλής.

Σκεφτήκατε πώς θα ήταν ο κόσμος αν όλα γύρω μας είχανε μια οσμή; Όχι μόνο κάθε τι έμβιο ή υλικό, αλλά και οι ιδέες, τα μεγάλα λόγια, οι προπαγάνδες και τα κόμματα. «Το ψάρι βρωμάει απ’ το κεφάλι», δε λέει μια παροιμία; Οι ιδέες όμως είναι συχνά σαν τα κλούβια αβγά. Δεν τις παίρνεις μυρωδιά μέχρι να σπάσει το κέλυφος.

«Ο λαός έχει μνήμη», λένε μερικοί. Έχει βρε παιδιά, αλλά η μνήμη δεν είναι ανά πάσα ώρα και στιγμή στη διάθεσή του. Δεν είναι βιτρίνα ή έκθεση όπου τα βλέπεις όλα με μια ματιά. Η μνήμη θέλει σκάλισμα για να πάρεις μυρωδιά τι έχεις απέναντί σου και να κάνεις ταυτοποίηση. Ζούμε στην εποχή του μάρκετινγκ όμως. Ενός –ενίοτε– ανήθικου και «άοσμου» μάρκετινγκ. Κερδίζει η συσκευασία. Τα φανταχτερά χρώματα και οι κορόνες.

Ας μην απογοητευόμαστε όμως, γιατί όσο η Γη γυρίζει, θα υπάρχει πάντα και Άνοιξη.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ