Της Κικής Ηπειρώτου

Με το προσφυγικό ζήτημα να βρίσκεται ίσως στην πιο κρίσιμη καμπή του και τους εγχώριους και ξένους ηγέτες να αποδεικνύονται διαρκώς κατώτεροι των προσδοκιών, η παρουσία και η δράση των απλών πολιτών, των επίσημων φορέων, των φιλανθρωπικών και αλληλέγγυων οργανώσεων είναι από πολύτιμη έως και σωτήρια. Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντική είναι η παρουσία της ΜΚΟ «Αλληλεγγύη – SolidarityNow» που από τα τέλη ακόμη του 2014, όταν άρχισε να διαφαίνεται η ένταση των πληθυσμών σε κίνηση, υποστήριξε 24 δράσεις σε σύνολο 68 έργων, για την αντιμετώπιση των συνεπειών των προσφυγικών ροών.

Σήμερα μιλά στη «ΓΝΩΜΗ» ο Εβρίτης Ιωακείμ Βράβας, ο οποίος είναι ο επικεφαλής Διαχείρισης Δωρεών και Συμβάσεων του «Αλληλεγγύη – SolidarityNow». Ο ίδιος συμμετείχε πριν λίγο διάστημα σε αποστολή στα Δωδεκάνησα και μας μιλά για την κατάσταση που επικρατεί εκεί, για την πολιτική της Ευρώπης στο προσφυγικό, για τους φράχτες και τα κλειστά σύνορα, για τα ξενοφοβικά σχόλια του τύπου «να έμεναν να πολεμήσουν», και κατά πόσο αυτά δικαιολογούνται ως ένα βαθμό, αλλά και για το αν τελικώς είναι οι Έλληνες ρατσιστές.

 Δύο λόγια για τη δράση της ΜΚΟ; Ποια είναι η βασική της αποστολή;

Το «αλληλεγγύη-SolidarityNow» ιδρύθηκε το 2013 με σκοπό να λειτουργήσει ως ένα δίκτυο ανθρώπων και οργανισμών που θα εργασθούν για την ανακούφιση από τις συνέπειες της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Προτάσσοντας ένα συνεργατικό μοντέλο ολιστικών υπηρεσιών λειτουργεί δύο Κέντρα Αλληλεγγύης, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, που παρέχουν σε κάθε ενδιαφερόμενο δωρεάν υπηρεσίες ιατρικής φροντίδας, νομικής υποστήριξης, ένταξης στην αγορά εργασίας, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, καθώς και δράσεις υποστήριξης στη μητέρα και το παιδί. Πάνω από 40.000 άνθρωποι έχουν γίνει αποδέκτες των υπηρεσιών αυτών. Παράλληλα, ο οργανισμός υποστηρίζει μέσω χορηγιών άλλες ΜΚΟ, αλλά και κρατικούς φορείς όπως η Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής και η Υπηρεσία Ασύλου αλλά και δημοτικούς φορείς στο έργο τους όπως, οι Δήμοι Θεσσαλονίκης και Τήλου. Από το τέλος του 2014, όταν άρχισε να διαφαίνεται η ένταση των πληθυσμών σε κίνηση, το «αλληλεγγύη-SolidarityNow» υποστήριξε 24 δράσεις σε σύνολο 68 έργων, για την αντιμετώπιση των συνεπειών των προσφυγικών ροών.

 Έχετε προσωπική εμπειρία και από άλλες αποστολές που αφορούσαν πρόσφυγες;

Στο «αλληλεγγύη-SolidarityNow», βασικό στοιχείο της δουλειάς μας είναι η διαρκής αξιολόγηση της κατάστασης αναφορικά με το προσφυγικό σε όλη τη χώρα, από τα Κέντρα του Φυλακίου, την Ειδομένη, τη Λέσβο, τα Δωδεκάνησα μέχρι την Αττική. Με λίγα λόγια βρισκόμαστε όλοι σε μια διαρκή «αποστολή», μια και δεν είναι δυνατόν ακόμη και στον προσωπικό σου χρόνο, όταν βρίσκεσαι στο κέντρο της Αθήνας, να μην περάσεις από την πλατεία Βικτωρίας, να δεις αν υπάρχει κάποια ανάγκη στην οποία μπορείς να συνδράμεις. Δεν είναι εύκολο να δραπετεύσεις από την κατάσταση, ακόμη και όταν βρίσκεσαι σε δουλειά γραφείου, όπως η δική μας, καθώς τηλέφωνα συνεχώς χτυπούν, ανάγκες προκύπτουν και τελικά συχνά σε βρίσκουν τα μεσάνυχτα να προσπαθείς ακόμη. Η τελευταία αποστολή στα Δωδεκάνησα, αφορούσε σε δύο τοπικές κοινωνίες που έχουν αναπτύξει διαφορετικές δυναμικές: την Κω, με τις γνωστές συμπεριφορές, και την Τήλο, που σχηματοποιεί την έμπρακτη αλληλεγγύη. Ευτυχώς, είδαμε πάλι αυτό που γνωρίζαμε ότι και στην Κω υπάρχει σημαντική μερίδα πολιτών που στέκεται ανιδιοτελώς αλληλέγγυα στους πρόσφυγες.

 Ο Εβρίτης Ιωακείμ Βράβας,  επικεφαλής Διαχείρισης Δωρεών και Συμβάσεων του «Αλληλεγγύη – SolidarityNow».
Ο Εβρίτης Ιωακείμ Βράβας, επικεφαλής Διαχείρισης Δωρεών και Συμβάσεων του «Αλληλεγγύη – SolidarityNow».

 Ποια η κατάσταση των προσφύγων στα ελληνικά νησιά;  Ποια διαπιστώσατε πως ήταν η συμπεριφορά των ντόπιων απέναντι στους πρόσφυγες και οι μεγαλύτερες ελλείψεις και προβλήματα;

Αδιαμφισβήτητα, οι συνθήκες υποδοχής έχουν βελτιωθεί αισθητά από το καλοκαίρι και αυτό οφείλεται τόσο στην καλύτερη οργάνωση, όσο και στη μείωση των ροών από την Τουρκία. Ένα σημαντικό βάρος της βελτίωσης των συνθηκών οφείλεται στις προσπάθειες εθελοντικών οργανώσεων, όπως η «Αλληλεγγύη Κως», η οποία και σε 24ωρη βάση προσφέρει είδη πρώτης ανάγκης και περιθάλπει ανθρώπους που φθάνουν στο νησί. Την πρώτη ώρα της επίσκεψής μας, ένας ερασιτέχνης ψαράς εντόπισε μια μικρή βάρκα, σαν κι αυτή που πουλάν στα παραλιακά μαγαζιά για τα παιδιά το καλοκαίρι, με 8 ανθρώπους με 6 μποφόρ. Αμέσως κινητοποιήθηκαν οι εθελοντές και οι άνθρωποι έλαβαν την απαραίτητη φροντίδα. Δεν θα κάνω πως αγνοώ τους τρεις ηλικιωμένους που ήταν μάρτυρες της διάσωσης και που ψιθύρισαν «γιατί δεν τους άφηνε να πνιγούν;», αλλά η αντίδραση αυτή δεν σκιαγραφεί την πλήρη εικόνα του νησιού. Τα νησιά χρειάζονται στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που ήδη έχει ενεργοποιηθεί με αναφορά στο προσφυγικό, και επίσης, μια ολιστική στήριξη στις ανάγκες τους, εφαρμόζοντας την αρχή της μη διάκρισης για μόνιμους κατοίκους και πληθυσμούς σε κίνηση, όπως π.χ. το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των ΓτΚ στην Τήλο, με χρηματοδότηση και του «αλληλεγγύη-SolidarityNow», που εξυπηρετεί όλον τον πληθυσμό του νησιού.

 Λίγα 24ωρα μετά τη σύνοδο της ΕΕ για το προσφυγικό, ποια είναι τα συμπεράσματά σας;

Δυστυχώς, η ΕΕ φαίνεται κατώτερη των περιστάσεων απεμπολώντας θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Είναι ενδεικτικό πως σε ολόκληρο το κείμενο δε γίνεται ούτε μία αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ενδεχομένως αυτό να ακούγεται σε πολλούς ως πολυτέλεια αλλά όταν υπονομεύεις τα θεμέλια του διεθνούς συστήματος, οι συνέπειες κινδυνεύουν να είναι ραγδαίες σε όλες του τις εκφάνσεις, στις οποίες εδράζονται και πολλά από τα εθνικά μας ζητήματα. Η ΕΕ δείχνει να αναπτύσσει μια μυωπική πολιτική, κρύβοντας κάτω από το χαλί το πρόβλημα, αγνοώντας πως οι αποφάσεις της αφορούν σε ανθρώπους. Οι εικόνες έκτακτης εκκένωσης των νησιών, η παρουσία ξένων παρατηρητών, οι ταχείες διαδικασίες εξέτασης ασύλου, η διάνοιξη οδών για επαναπροώθηση, ακόμη και η χρήση του όρου «deportation» σηματοδοτούν σημαντική οπισθοχώρηση για όσους δικαιούνται διεθνούς προστασίας.

 Πώς αντιμετώπισαν εσάς οι ελληνικές αρχές και ο ντόπιος πληθυσμός; Υπήρχε καλή συνεργασία με άλλες εθελοντικές οργανώσεις και το επίσημο κράτος;

Πάντα υπάρχει η καλύτερη δυνατή συνεργασία -και το εννοώ. Εξάλλου, συνεργαζόμαστε με επίσημους φορείς αλλά και μικρές εθελοντικές οργανώσεις, για την αντιμετώπιση των προκλήσεων των πληθυσμών σε κίνηση. Από όλες τις αποστολές μου μέχρι στιγμής, μόνο σε ένα φορέα μάς “υποδέχθηκαν” με κλειστές πόρτες. Ελπίζω να συνεχισθεί η θετική υποδοχή, επειδή σταδιακά οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αποκλείονται από τους χώρους υποδοχής και καταγραφής, και το γεγονός αυτό είναι προβληματικό.

Μπορεί να δικαιολογηθεί ο φόβος και οι αντιδράσεις μερίδας του πληθυσμού για το κύμα προσφύγων που δέχεται η χώρα και αν ναι, ποιους κινδύνους αντιμετωπίζουμε ή θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε;

Ο μόνος κίνδυνος που ενδεχομένως αντιμετωπίσουμε θα προέλθει από τον υπέρμετρο φόβο που θα υποδαυλίσει το ρατσισμό. Ας αναλογισθούμε τα βασικά φοβικά προτάγματα. Πότε κινδυνεύει η δημόσια υγεία περισσότερο; Όταν υπάρχουν γνωστοί, καταγεγραμμένοι και εξυπηρετούμενοι από ιατρικό προσωπικό χώροι φιλοξενίας ή όταν κλείνουμε τα μάτια κι αντιδρούμε σε όλα; Στην Κω, οι τοπικές αρχές διέκοψαν το καλοκαίρι την παροχή νερού στους πρόσφυγες; Ποιος συνηγόρησε στη δημιουργία κινδύνου; Ορισμένοι πάλι μιλούν για κινδύνους για την ασφάλεια. Πότε το ρίσκο μεγαλώνει; Όταν δίνονται ευκαιρίες ένταξης, γλωσσική και νομική υποστήριξη ή όταν χιλιάδες άνθρωποι εγκαταλείπονται στη μοίρα τους;

Πώς σχολιάζετε την στάση άλλων ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και των ευρωπαϊκών θεσμών στην αντιμετώπιση του προσφυγικού; Είναι όντως μοναδική λύση η παύση του πολέμου, κι αν ναι, πόσο ρεαλιστική θεωρείτε πως είναι στην παρούσα φάση; Υπάρχει κάτι πιο άμεσο και χειροπιαστό που πρέπει να γίνει;

Πάντα πρέπει να παλεύουμε για δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη. Η ιστορία βρίθει διαρκών πολέμων, όπως και σήμερα. Εν τω μεταξύ οφείλουμε να δημιουργούμε εκείνες τις συνθήκες για όσους επλήγησαν από τον πόλεμο, οι οποίες θα επιτρέψουν την πλήρη και ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και της κοινωνικής τους ζωής. Πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί το ευτυχέστερο σενάριο της άμεσης κατάπαυσης του πυρός –και στις Διεθνείς Σχέσεις ο προσδιορισμός της λήξης ενός πολέμου είναι το δυσκολότερο θεωρητικό και πρακτικό πρόβλημα- μια χώρα κατεστραμμένη, με μεγάλο μέρος της υπό τον έλεγχο του αυστηρότερου φονταμενταλιστικού καθεστώτος δεν πληροί τις προϋποθέσεις ενός σταθερού και βιώσιμου κράτους. Επομένως, το να δημιουργούμε προϋποθέσεις για την ενσωμάτωση και την ανάπτυξη των προσφύγων είναι ό,τι πιο χειροπιαστό μπορούμε να πράξουμε.

Από τις δράσεις  υπερ των προσφύγων των αλληλέγγυων εθελοντών και οργανώσεων
Από τις δράσεις υπερ των προσφύγων των αλληλέγγυων εθελοντών και οργανώσεων

Με την εμπειρία που αποκομίσατε όλο αυτό το διάστημα πώς σχολιάζετε το αίτημα να δοθεί το Νόμπελ ειρήνης στους κατοίκους των ελληνικών νησιών.

Νομίζω ότι το καλύτερο σχόλιο για την όλη υπόθεση της υποψηφιότητας, ήρθε από μια κυρία από τη Λέσβο: «Νόμπελ γιατί; Επειδή ήμασταν άνθρωποι;». Όχι ότι δεν το αξίζουν –κάθε άλλο- αλλά δε χωρούν οι πράξεις τους σε ένα βραβείο, έστω και το σπουδαιότερο.

Υπάρχει κόσμος που έχει μία επιφυλακτική στάση απέναντι στις ΜΚΟ. Ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που καθιστούν διαφορετική και αξιόπιστη τη δική σας οργάνωση;

Υπάρχει μια μυθολογία γύρω από την κατασπατάληση χρημάτων από ΜΚΟ. Ναι, υπήρξαν μερικές που συστάθηκαν για να οικειοποιηθούν οφέλη, όμως αυτές απομονώνονται και κάποιες φορές οδηγούνται στη δικαιοσύνη. Επιτρέψτε μου όμως να πω, και από τη θέση μου να ελέγχω δωρεές ύψους 10 εκατομμυρίων σε 50 από τις μεγαλύτερες ελληνικές οργανώσεις, ότι είναι διαφανείς και επιτελούν πολλαπλάσιο έργο από όσο θα περίμενε κανείς, με βάση το χρόνο και τους πόρους. Σκεφτείτε τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, τους Γιατρούς του Κόσμου, την Praksis, το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, την Άρσις. Είναι ΜΚΟ. Πιστεύετε ότι δεν κάνουν δουλειά; Οι σπουδαιότεροι κριτές του έργου μας είναι η ίδια η κοινωνία των πολιτών. Είναι οι 30.000 άνθρωποι που μέσα σε 12 μήνες έλαβαν δωρεάν υπηρεσίες στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας, τη ναυαρχίδα των προγραμμάτων του «αλληλεγγύη-SolidarityNow».

Και επειδή βγαίνουν στη δημοσιότητα μόνο αρνητικές ιστορίες, επιτρέψτε μου να αναφέρω μία πολύ πρόσφατη. Οι Γιατροί του Κόσμου, σε ένα πρόγραμμα στο οποίο θα συνεργαζόμασταν και εμείς, απέρριψαν δωρεά εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επειδή οι αρχές δεν δέχονταν να χρηματοδοτήσουν την ιατρική υποστήριξη της φιλοξενίας εκατοντάδων προσφύγων.Δεν έχω πιο απτή και πρόσφατη απόδειξη ότι στο κέντρο των προσπαθειών βρίσκεται ο άνθρωπος και όχι ο κύκλος εργασιών.

Πώς βλέπετε να εξελίσσεται το προσφυγικό και πώς μπορούν να βοηθήσουν ακόμη πιο δραστικά και αποτελεσματικά οι απλοί πολίτες;

Το πιο απλό, αλλά και αποτελεσματικό, που έχουμε να κάνουμε είναι αυτό που μας προέτρεπαν οι αντιδραστικοί και ξενοφοβικοί να κάνουμε: να τους πάρουμε στα σπίτια μας!

Από μερίδα της κοινωνίας ακούγεται το επιχείρημα, «γιατί δεν έμειναν να πολεμήσουν;». Από την επαφή σας με τον κόσμο τι θα τους απαντούσατε;

Να πολεμήσουν με ποιον και εναντίον ποιου; Με τον Άσαντ, με τους αντάρτες, με το Ισλαμικό κράτος, με τις δυνάμεις που βομβαρδίζουν; Η κατάσταση στη Συρία είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, μ’έναν πόλεμο όλοι εναντίον όλων. Οι νοηματικές απλουστεύσεις είναι εντυπωσιακές, αλλά πάντα η πραγματικότητα είναι περισσότερο περίπλοκη. Και τελικά, θα κατηγορούσατε κάποιον διωκόμενο επειδή προσπαθεί να προστατεύσει το μέλλον της οικογένειας και των παιδιών του; Αυτό δεν επιτάσσει το ορμέμφυτο της επιβίωσης; Θα τους καλούσα, τέλος, να σκεφθούν αν κατηγορούσαν για λιποψυχία τους Μικρασιάτες που έφυγαν το 1922 όταν επέλαυνε ο στρατός του Κεμάλ.

Ζήσατε την κατάσταση στα νησιά. Θεωρείτε μια λύση στο να μην πνίγονται άνθρωποι, το να υπάρξει άνοιγμα του φράχτη του Έβρου, έστω και ελεγχόμενο;

Αυτό για το οποίο επικρίνουμε σήμερα τις ευρωπαϊκές χώρες, ήμασταν οι πρώτοι που το πράξαμε: κλείσαμε το δρόμο, και μάλιστα το δρόμο που οι Ανατολικοθρακιώτες πρόσφυγες παππούδες μας περπάτησαν. Αυτή η κίνηση ενέτεινε τις ροές ανθρώπων μέσα από τα επικίνδυνα θαλάσσια μονοπάτια, με πολλούς δυστυχώς να χάνουν τη ζωή τους. Το Διεθνές Δίκαιο, η λογική και η ψυχοσύνθεση της ελληνικής κοινωνίας προκρίνουν άλλες λύσεις από αυτές που εφαρμόζονται. Αυτοί που κραυγάζουν υπέρ του φράχτη για λόγους ελέγχου των συνόρων, συνηγόρησαν σε αυτό που γίναμε όλοι μάρτυρες: ανεξέλεγκτες αφίξεις και πνιγμούς. Μία νόμιμη χερσαία οδός δεν θα έλυνε το πρόβλημα;

Πέρα από την όποια επιφυλακτικότητα, βλέπουμε καθημερινά σε πολλές περιοχές της Ελλάδας ένα κύμα αλληλεγγύης και έμπρακτης στήριξης των ταλαιπωρημένων προσφύγων. Τελικά, είναι ο Έλληνας ρατσιστής;

Ας μη γενικεύουμε. Υπάρχουν και Έλληνες ρατσιστές, όπως υπάρχουν και Έλληνες νεοναζί. Όμως, στη μεγάλη του πλειοψηφία, ως λαός, σταθήκαμε στο πλευρό των προσφύγων που έφθασαν στην πόρτα μας, παρά τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε. Ίσως πάλι και εξαιτίας αυτών. Με το 40% των Ελλήνων να ζούμε κάτω από το όριο της φτώχειας, δεν είναι δύσκολο να συμπονέσουμε και να συντρέξουμε τον πρόσφυγα, που ήρθε με όσα χωρά ένα σακίδιο, και συχνά χωρίς καν αυτό. Ανοίξαμε τα σπίτια μας, ξενυχτήσαμε στο κρύο, βγάλαμε ανθρώπους από τη θάλασσα, δώσαμε από το φαγητό μας, τα ρούχα μας, αγκαλιάσαμε τα παιδιά. Όσα στρατόπεδα και να κάψουν οι ξενοφοβικοί, ούτε μια σπίθα της φιλόξενης φλόγας μπορούν να φτάσουν.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ